ΤΑ ΦΑΙΔΡΑ ΚΑΜΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΤΙΛ ΟΪΛΕΝΣΠΙΓΚΕΛ (Της Έφης Αγραφιώτη)

 ΤΑ ΦΑΙΔΡΑ ΚΑΜΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΤΙΛ ΟΪΛΕΝΣΠΙΓΚΕΛ

 

Πίσω από τον τίτλο του κειμένου αυτού βρίσκουμε ένα πολύ αγαπητό μουσικό έργο: το συμφωνικό ποίημα πάνω σε είκοσι επτά διηγήσεις-ενότητες, δεκαπεντάλεπτης περίπου διάρκειας, γραμμένο για μεγάλη ορχήστρα από τον Ρίχαρντ Στράους (1864-1949), έναν από τους σπουδαιότερους συνθέτες του ύστερου ρομαντισμού. Ο πρωτότυπος τίτλος του στα γερμανικά είναι «Till Eulenspiegels Lustige Streiche, opus 28» και αδιαμφισβήτητα είναι μία από τις δημοφιλέστερες συνθέσεις του Ρίχαρντ Στράους. Άρχισε να γράφει τον Τιλ το 1894 σαν όπερα με ήρωα αυτόν τον χαριτωμένο χωρικό αλλά και προκλητικό τύπο, που ήταν θρύλος του γερμανικού μεσαίωνα, αλλά οι υποχρεώσεις του ως διευθυντή ορχήστρας δεν άφηναν χρόνο για να την ολοκληρώσει. Με το υπάρχον για την όπερα μουσικό υλικό συνέθεσε τον επόμενο χρόνο ένα συμφωνικό ποίημα για να σατιρίσει το μουσικό συντηρητισμό της εποχής του βασιζόμενος σε θρυλούμενες ιστορίες.

Το έργο ολοκληρώθηκε στις 6 Μαΐου 1895 στο Μόναχο και αφιερώθηκε στον Arthur Seidl, γνωστό για τις εργασίες του στη μουσική του Βάγκνερ, συνθέτη, μουσικό αρθρογράφο και μετέπειτα σπουδαίο καθηγητή της ακαδημίας μουσικής της Λειψίας.
Το 1916 ο Νιζίνσκι χορογράφησε εκπληκτικά για τα μπαλέτα Ντιαγκίλεφ και τις παραστάσεις τους στη Νέα Υόρκη τον Τιλ Οϊλενσπίγκελ. Κάτι ελάχιστο εδώ:

 

 

Ένας χαριτωμένος αγυρτάκος, ένας πονηρός τύπος που αμφισβήτησε την καθεστηκυία τάξη της εποχής του τόσο, που με τα καμώματά του έφτασε να καταδικασθεί σε θάνατο για την συμπεριφορά του. Για τον Στράους αξίζει την συμπάθεια μας γιατί καταφέρνει να μας προβληματίζει. Στο τέλος μάλιστα του έργου του, τον απογειώνει σαν θριαμβευτή χάρη στο κριτικό πνεύμα με το οποίο διακωμωδεί και κρίνει την υποκριτική κοινωνία. Η πρεμιέρα του έργου δόθηκε στις 5 Νοεμβρίου 1895 στην Κολωνία.

Ο Τιλ δεν σταματάει πουθενά, θέλει να μπει με γκροτέσκο ύφος σε κάθε συμπεριφορά του μέσου και του ανόητου ανθρώπου. Κοροϊδεύει, ταπεινώνει, λαδώνει, εκφοβίζει, δράττεται κάθε ευκαιρίας, κάνει φάρσες, αλλά οι καλύτερες φάρσες γίνονται εις βάρος πριγκίπων, ιπποτών κλπ.

 

Πιθανότατα, πρότυπο για τον ήρωα υπήρξε κάποιος επαγγελματίας γελωτοποιός του 14ου αιώνα. Bernd Urlich Hucker λέγεται, σύμφωνα με τα αποτελέσματα ερευνών. Θεωρούν βέβαιο ότι γεννήθηκε στην περιοχή Brunswick της Κάτω Σαξονίας και ο τάφος του εντοπίστηκε στο Mölln-Schleswig-Holstein, στον Αγιο Νικόλαο (φωτ. επάνω).
Ιδού ο Τιλ έτσι όπως τον απολαμβάνουν οι επισκέπτες στην παλιά πλατεία της αγοράς του υπέροχου χωριού που λούζεται από δέκα λίμνες και το κανάλι του Έλβα:

 

Οι θρύλοι του Τιλ ενέπνευσαν και άλλους πολλούς, ας σταθώ στον Βέλγο συγγραφέα και ερευνητή των παραδόσεων και των θρύλων Σαρλ ντε Κοστέρ (Charles De Coster, 1827-1879) που δημοσίευσε τις περιπέτειες του Τιλ Οϊλενσπίγκελ, το 1867.

  

 

 

Πέραν της μουσικής, στον Τιλ δίνει χώρο ο Lutz Röhrich στο δικό του Lexikon der sprichwörtlichen Redensarten που εξεδόθη στοFreiburg. Εκδ.Verlag Herder, 1994. Ενδιαφέρον έχει και η αφήγηση της Christa Wolf: Till Eulenspiegel, Erzählung für den Film Του έτους 1974, όπως και πολλά, πάρα πολλά βιβλιαράκια, παλαιότερα και νεώτερα για παιδιά, πάνω στην ιστορία του χαριτωμένου απατεωνίσκου.

 

 

 

Στη ζωγραφική πάλι, οι απεικονίσεις ήδη από τον 15 αιώνα δίνουν και παίρνουν.

  

 

Ας απολαύσουμε την υπέροχη μουσική σε τόσες υπέροχες ερμηνείες που βρίσκουμε σε δίσκους και τώρα πια στο youtube και ας παρακινήσουμε τους εαυτούς μας να γίνουν για λίγη ώρα αφηγητές, σκηνοθέτες, γλύπτες, ενδυματολόγοι, φωτογράφοι, χορογράφοι, ερμηνευτές. Θα μας απελευθερώσει τόσο, μα τόσο δημιουργικά!



Έφη Αγραφιώτη
Effie.tar@gmail.com ( mailto:Effie.tar@gmail.com )
Οκτώβριος 2016

Τεχνική επιμέλεια σελίδας Κώστας Γρηγορέας
(Η επιμέλεια του κειμένου είναι ευθύνη του αρθρογράφου)