10 χρόνια Colla Voce:
Ο ιδρυτής του Εργαστηρίου Χρήστος Μαρίνος μιλά στον Κώστα Γρηγορέα
Το Εργαστήρι Colla Voce γιορτάζει φέτος δέκα χρόνια ζωής, αφιερωμένο σε κάτι που λείπει από την ελληνική μουσική εκπαίδευση: τη συστηματική προετοιμασία λυρικών τραγουδιστών, αλλά και πιανιστών που θέλουν να ειδικευτούν στο vocal coaching. Ιδρυτής και βασικός διδάσκων του είναι ο Χρήστος Μαρίνος, ο οποίος, μαζί με τη σύζυγό του, τη με δραματουργό και λιμπρετίστα Αντιγόνη Γαϊτανά, έστησε πριν από μια δεκαετία (με αφετηρία τη Νέα Υόρκη) ένα εγχείρημα που σήμερα αριθμεί έξι τάξεις και πάνω από εκατό συμμετέχοντες. Με αφορμή την επέτειο, ο κιθαριστής και συνθέτης Κώστας Γρηγορέας συνομίλησε μαζί του για την ιστορία, τη φιλοσοφία και τα σχέδια του Εργαστηρίου.
Φέτος το Εργαστήρι Colla Voce κλείνει δέκα ολόκληρα χρόνια ζωής, μια επέτειος που σε προτρέπει αναπόφευκτα να κοιτάξεις πίσω. Θυμάσαι τη στιγμή που όλα αυτά ξεκίνησαν; Πώς γεννήθηκε η ιδέα, και τι σε έκανε να πιστέψεις ότι άξιζε τον κόπο;
Η ιδέα για το Εργαστήρι ουσιαστικά ξεκίνησε χάρη στον Αλέξανδρο Καλογερά και το δικό του Μουσικό Εργαστήρι Σύνθεσης και Εκτέλεσης, στο οποίο συμμετείχα πριν φύγω για τις ΗΠΑ, πριν από περίπου 15-16 χρόνια. Όταν το καλοκαίρι του 2016 ήρθαμε με τη σύζυγό μου για πρώτη φορά στην Ελλάδα από τότε που μετακομίσαμε στη Νέα Υόρκη, κάναμε τα πρώτα σχέδια για ένα εργαστήρι που θα προσέφερε μαθήματα που λείπουν από την εκπαίδευση του λυρικού τραγουδιστή, αλλά και του πιανίστα που θέλει να ειδικευθεί στο vocal coaching (τη μουσική προετοιμασία και εκγύμναση τραγουδιστών, όπως λέμε στην Ελλάδα) καθώς οι σπουδές και η επαγγελματική μου δραστηριότητα αφορούν αυτόν τον κλάδο. Αντίστοιχα, η σύζυγός μου, Αντιγόνη Γαϊτανά, με σπουδές στο κλασικό τραγούδι και τη θεατρολογία, εργαζόταν στη Metropolitan Opera της Νέας Υόρκης και δραστηριοποιείται από τότε ως δραματουργός, σκηνοθέτρια όπερας και λιμπρετίστα.
Έτσι, λοιπόν, το καλοκαίρι του 2017 τα σχέδια άρχισαν να υλοποιούνται. Αποφασίσαμε να ξεκινήσουμε με το ανέβασμα μιας όπερας με νέους τραγουδιστές. Τους ζητήσαμε να έρθουν στην πρώτη πρόβα χωρίς να έχουν μελετήσει ούτε μια σελίδα του έργου. Θέλαμε η διαδικασία να είναι εκπαιδευτική και να μελετήσουμε παρέα μουσικά και σκηνικά από την αρχή. Ανεβάσαμε, σε πρώτη ελληνική εκτέλεση και πλήρως σκηνοθετημένη, την τραγική όπερα του Ralph Vaughan Williams Riders to the Sea στο 33ο Φεστιβάλ Χόρτου, στο Χόρτο Πηλίου. Είχε τρομερή επιτυχία, μιας και το θέμα, αντί για ιρλανδικό, θα μπορούσε κάλλιστα να είναι ελληνικό!
Μεταξύ όλων των συμμετεχόντων είχε δημιουργηθεί ένα απίθανο κλίμα συνεργασίας και υπήρχε μεγάλη δίψα, όρεξη και χαρά από την πρώτη κιόλας πρόβα. Λίγο το κοινό, που μας έλεγε να το ξανακάνουμε και το επόμενο καλοκαίρι, λίγο οι συμμετέχοντες, που μας έλεγαν να κάνουμε κάτι και μέσα στη χρονιά... ε, να... έτσι γεννήθηκε η τάξη Ανάλυση, Ρεπερτόριο και Ερμηνεία, η πρώτη και μοναδική τότε τάξη του Εργαστηρίου. Αυτό ήταν το ξεκίνημα.
Από εκείνη τη μοναδική τάξη της αρχής, όμως, το Εργαστήρι έχει σήμερα πολλαπλασιαστεί σε έξι διαφορετικές τάξεις. Πώς συνέβη αυτή η εξέλιξη; Ήταν κάτι που το σχεδιάσατε εξαρχής ή προέκυπτε σταδιακά, ανάλογα με τις ανάγκες που εμφανίζονταν;
Σήμερα λειτουργούν έξι τάξεις στο Εργαστήρι, οι οποίες προστέθηκαν σταδιακά. Παρατηρούμε τι λείπει από την εκπαίδευση των τραγουδιστών και των πιανιστών και, αναλόγως, χτίζουμε νέες τάξεις.
Οι πιανίστες που θέλουν να ασχοληθούν με το συγκεκριμένο αντικείμενο αντιμετωπίζουν ένα σημαντικό πρόβλημα, διότι δεν υπάρχουν, δυστυχώς ακόμη, πανεπιστημιακές σπουδές για κάποιον που θέλει να ειδικευτεί στο vocal coaching. Κι εμείς οι λίγοι που το κάναμε, αναγκαστήκαμε να φύγουμε έξω.
Βέβαια, και οι ίδιοι οι συμμετέχοντες, μέσα στα χρόνια, μας λένε: «Μας λείπει αυτό» ή «Μπορείτε να κάνετε μια τάξη του χρόνου γι' αυτό;». Είναι πολύ όμορφο να βλέπεις τους ίδιους τους συμμετέχοντες να σου φέρνουν ιδέες και προτάσεις για κάτι καινούργιο και διαφορετικό.
Colla Voce ART SONG, Ιμάν Ελγαντούρ και Κώστας Κοκολογιαννάκης, Ωδείο ΑΛΦΑ.
Αν καταλαβαίνω σωστά, λοιπόν, το κοινό στο οποίο απευθύνεστε βασικά είναι τραγουδιστές και πιανίστες που θέλουν να ειδικευτούν στο vocal coaching. Ισχύει αυτό, ή έχει διευρυνθεί το προφίλ των συμμετεχόντων με τα χρόνια;
Κατά βάση, ναι. Αλλά έχουν περάσει από το Εργαστήρι και συνθέτες, και μουσικοί άλλων οργάνων εκτός φωνής και πιάνου, ηθοποιοί, διευθυντές χορωδιών, μαέστροι... Μέχρι και ξεναγό είχαμε δυο χρονιές.
Ομολογώ πως ο ξεναγός μου κίνησε ιδιαίτερα την περιέργεια, υποθέτω πως η παρουσία του σχετίζεται με την τάξη ορθοφωνίας που διδάσκεις; Πες μου λίγα παραπάνω γι' αυτήν.
Ακριβώς. Στην τάξη Colla Voce IPA μαθαίνουμε την ορθή προφορά και άρθρωση των γαλλικών, γερμανικών και αγγλικών στη σκηνή, δηλαδή στο τραγούδι και στο θέατρο, και μαθαίνουμε να διαβάζουμε και να γράφουμε το Διεθνές Φωνητικό Αλφάβητο, International Phonetic Alphabet στα αγγλικά, με τα αρχικά IPA. Στην τάξη των αγγλικών είχαμε την ξεναγό.
Σε μια χώρα όπου τα αγγλικά θεωρούνται σχεδόν αυτονόητα, σαν δεύτερη γλώσσα που όλοι μιλάμε λίγο-πολύ, μου κάνει πραγματικά εντύπωση που κρίνατε αναγκαίο να τους αφιερώσετε ξεχωριστό τμήμα. Τι σας οδήγησε σε αυτή την απόφαση;
Δεν σου κρύβω ότι τα αγγλικά είναι η πιο δύσκολη γλώσσα που έχω ακούσει να προφέρει ο Έλληνας. Ενώ τραγουδάμε πολύ καλά στα γερμανικά, τα ιταλικά, τα γαλλικά και σε άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες, όταν είναι να μιλήσουμε ή να τραγουδήσουμε στα αγγλικά, είτε βρετανικό είτε αμερικανικό ρεπερτόριο, η προφορά μας κάνει «μπαμ»! Δηλαδή, είναι πολλά τα λάθη. Και αυτά έχουν να κάνουν με κανόνες σωστής προφοράς, όπως και στο θέατρο. Δεν έχει να κάνει με το πώς νομίζω ότι προφέρεται ή πώς μου αρέσει να προφέρω. Ένα λάθος φωνήεν είναι το ίδιο με μια λάθος νότα. Λάθος άρθρωση μιας ποιητικής φράσης είναι το ίδιο με λάθος άρθρωση μιας μουσικής φράσης. Είναι πολύ ξεκάθαρα τα πεδία.
Πέρα από το δικό σας Εργαστήρι, είναι κάτι που συναντά κανείς αλλού στην Ελλάδα; Έχει καθιερωθεί, δηλαδή, η διδασκαλία του IPA και της σωστής προφοράς των γλωσσών στα ωδεία και τα πανεπιστημιακά μουσικά τμήματα, ή παραμένει σπάνιο εγχείρημα;
Απ' όσο γνωρίζω, δεν υπάρχουν τάξεις στα μουσικά τμήματα των πανεπιστημίων και τα ωδεία στις οποίες ο τραγουδιστής να το διδάσκεται. Η τάξη Lyric Diction and the International Phonetic Alphabet είναι καθιερωμένη στο εξωτερικό και την παρακολουθούν τόσο οι τραγουδιστές όσο και οι πιανίστες που σπουδάζουν vocal coaching. Στην Ελλάδα, αν δεν μιλά ήδη την εκάστοτε ξένη γλώσσα ο μαθητής, την προφορά την αναπαράγει δια της μίμησης από τον δάσκαλο τραγουδιού ή από ηχογραφήσεις ή από τον πιανίστα του. Βέβαια, η προφορά σε κάποιες γλώσσες αλλάζει στο τραγούδι σε σχέση με την καθομιλουμένη. Η τάδε προφορά των γαλλικών στην καθομιλουμένη είναι σωστή, αλλά στο τραγούδι λάθος. Οπότε δεν συνεπάγεται ότι, αν κάποιος μιλά άπταιστα γαλλικά, θα τραγουδά και άπταιστα στα γαλλικά.
Το Εργαστήρι έφερε για πρώτη φορά το Lyric Diction και το IPA σε εκπαιδευτικό επίπεδο στην Ελλάδα πριν από 10 χρόνια και πλέον αποτελεί ξεχωριστή τάξη, στην οποία διδάσκονται οι τρεις παραπάνω γλώσσες. Στο τέλος κάθε χρονιάς αφιερώνουμε τρία-τέσσερα μαθήματα και για την ελληνική γλώσσα.
Συναυλία Εργαστηρίου, Μουσική Βιβλιοθήκη «Λίλιαν Βουδούρη», Μάιος 2025.
Πέρα, λοιπόν, από το Colla Voce IPA, θα ήθελα να μας ξεναγήσεις λίγο στις υπόλοιπες τάξεις του Εργαστηρίου. Τι διδάσκεται στην καθεμιά, και πώς προέκυψε η ανάγκη για τη δημιουργία τους;
Η πρώτη αυτή τάξη του Εργαστηρίου που ανέφερα στην αρχή, η Ανάλυση, Ρεπερτόριο και Ερμηνεία, έχει μετονομαστεί σε Colla Voce ART SONG. Εδώ έχουμε τραγουδιστές και πιανίστες, ή ήδη διαμορφωμένα ντούο, με τους οποίους μελετάμε λόγια τραγούδια, art songs όπως τα λέμε συνολικά στα αγγλικά. Κάθε χρόνο εστιάζουμε σε μία γλώσσα: γερμανικό Lied, γαλλικό mélodie, αγγλικό και αμερικανικό art song. Ξεκινάμε από τους πρώτους συνθέτες του είδους και φτάνουμε μέχρι και τον 20ό αιώνα. Κάθε χρόνο αφιερώνουμε και κάποιους μήνες στο πλούσιο και σχετικά άγνωστο ελληνικό art song. Λόγω της επετείου μας φέτος δεν θα επικεντρωθούμε σε μία γλώσσα. Οι συμμετέχοντες μπορούν να φέρουν τραγούδια σε όποια γλώσσα επιθυμούν. Επίσης, η τάξη αυτή προσφέρεται φέτος δωρεάν για τους ακροατές.
Έπειτα, έχουμε το COLLAB Voce, το οποίο απευθύνεται αποκλειστικά σε πιανίστες που ενδιαφέρονται για τη συνοδεία και τη μουσική εκγύμναση τραγουδιστών. Μελετούμε οπερατικό ρεπερτόριο, συζητάμε για τον χώρο της όπερας, για τεχνικές και είδη φωνών, για τη διαδικασία του vocal coaching, για τους διάφορους ρόλους που καλείται να καλύψει ένας vocal coach κ.ά. Ενίοτε, αναλόγως των συμμετοχών και του ρεπερτορίου, καλώ νέους τραγουδιστές σε κάποια μαθήματα, για να βλέπουμε και στην πράξη τη διαδικασία του vocal coaching. Και αυτή η τάξη προσφέρεται φέτος δωρεάν για τους ακροατές.
Colla Voce AUDITION SKILLS, Βιργινία Δελήβεη, Ωδείο ΑΛΦΑ.
Φέτος είναι η τρίτη χρονιά που θα λειτουργήσει η τάξη Colla Voce AUDITION SKILLS. Απευθύνεται αποκλειστικά σε τραγουδιστές που ετοιμάζονται για ακροάσεις. Δουλεύουν σε ιδιαίτερα μαθήματα τεχνικά με την Ιωάννα Βρακατσέλη, υποκριτικά με την Αντιγόνη Γαϊτανά και μουσικά μαζί μου. Όταν ολοκληρωθούν τα ιδιαίτερα μαθήματα, έχουμε το ομαδικό Music Business Skills, στο οποίο μαθαίνουμε για ό,τι έχει να κάνει πέρα από το τραγούδι. Πώς συντάσσουμε ένα βιογραφικό, τι είδους βιογραφικό στέλνουμε πού, πώς στήνουμε ένα πρόγραμμα για ρεσιτάλ, πώς φερόμαστε και τι λέμε σε μια ακρόαση, πώς συντάσσουμε ένα academic statement, ένα statement of teaching philosophy και ένα σωρό άλλα έγγραφα που καλείται ο σημερινός τραγουδιστής να φροντίσει. Ο στόχος είναι η πλήρης προετοιμασία του 5-aria package του κάθε τραγουδιστή.
Για τρίτη χρονιά θα τρέξει και το Colla EXTENDED Voce, μια τάξη στην οποία αναλύουμε, μελετάμε και δοκιμάζουμε σύγχρονες τεχνικές σε φωνητικά έργα του 20ού και 21ου αιώνα. Έργα για φωνή και πιάνο ή για σόλο φωνή των Cage, Berio, Απέργη, Χρήστου, Crumb, Σισιλιάνου κ.ά. Είναι ένα ρεπερτόριο «κλασικό» πλέον στο εξωτερικό, που σπάνια μελετάται και παρουσιάζεται στην Ελλάδα.
Έχουμε τη διαδικτυακή εβδομαδιαία τάξη Colla Voce 20ός-21ος. Η τάξη αυτή ξεκίνησε κατά το πρώτο lockdown του COVID, γιατί οι τότε συμμετέχοντες δεν ήθελαν να χάσουμε την επαφή. Καθένας είχε αποκλειστεί στο σπίτι του: εμείς στη Νέα Υόρκη, άλλοι σε διάφορες πόλεις της Ελλάδας, άλλοι σε διάφορες χώρες της Ευρώπης, και ζήτησαν να οργανώσω κάτι που να δουλεύει διαδικτυακά. Τότε που πρωτομαθαίναμε τι είναι το Zoom, πώς μπορούμε να δουλέψουμε διαδικτυακά, και αναρωτιόμασταν αν μπορούμε εμείς οι μουσικοί να διδάξουμε διαδικτυακά. Εδώ έχουμε παρουσιάσεις για την ιστορία της ανθρώπινης φωνής στον 20ό αιώνα. Πώς έφτασε να κάνει όσα κάνει, πώς έφτασαν οι συνθέτες να γράφουν τέτοια έργα, μιλάμε για τα διάφορα ρεύματα της μουσικής, για τις υπόλοιπες τέχνες, για ιστορία... Είναι μιάμιση ώρα κάθε εβδομάδα που μαζευόμαστε σαν μια παρέα. Γίνεται η παρουσίαση και μετά ακολουθεί συζήτηση, που κάποιες φορές μπορεί να διαρκέσει και ώρες.
Colla EXTENDED Voce, Εύα Λαύκα και Ιωάννα Βρακατσέλη.
Δέκα χρόνια είναι αρκετά ώστε να έχουν περάσει από τα χέρια σου πολλοί άνθρωποι. Κρατάς επαφή με τους παλιούς συμμετέχοντες; Σε ενδιαφέρει να μαθαίνεις πού βρίσκονται σήμερα και τι έχει απογίνει η πορεία τους;
Φυσικά! Με όλους σχεδόν κρατώ επαφή. Λέω «σχεδόν», γιατί έχουν περάσει πάνω από 100 συμμετέχοντες όλα αυτά τα χρόνια. Σχεδόν για όλους γνωρίζω τι κάνουν και πού βρίσκονται. Μου στέλνουν νέα τους και χαίρομαι αφάνταστα να τους βλέπω να προοδεύουν και να βρίσκουν τον δρόμο τους.
Έτσι γρήγορα μου έρχονται στο μυαλό ο Γιώργος Τζιατζιάφης και ο Φοίβος Κυριακούδης που σπουδάζουν διεύθυνση στην Ιταλία και την Αυστρία αντίστοιχα, η Αναστασία Προδρομίδου και η Σοφία Ζακολίκου που σπουδάζουν τραγούδι στη NY και την Ιταλία, ο Δημήτρης Φέτσιος, με τον οποίο δουλέψαμε εντατικά και πολύ σκληρά πέρυσι και τώρα ξεκινά σπουδές collaborative piano στη Juilliard School με πλήρη υποτροφία, η Άννυ Φασσέα, που πλέον τραγουδά σε μεγάλα θέατρα του εξωτερικού —η Άννυ, μάλιστα, συμμετείχε στην όπερα του Vaughan Williams που ανεβάσαμε το 2017.
Ο τενόρος Κώστας Δρακωνάκης και η σοπράνο Μαρίζα Κιοσέογλου ζουν και εργάζονται στη Γερμανία. Η πιανίστα και μαέστρος Κυριακή Κουντούρη που έχει ενεργή παρουσία σε Ελλάδα και Κύπρο, όπως και η πιανίστα Μαριλένα Σουρή, η οποία ανήκει στο δυναμικό της ΕΛΣ. Ο πιανίστας και συνθέτης Δημήτρης Ανδρονιάδης, η σοπράνο και ηθοποιός Μαριάννα Μεσσαλά από την Πάτρα, ο πιανίστας Πάνος Γαλανόπουλος από τον Βόλο, και άλλοι που βρίσκονται σήμερα στη Γαλλία, την Ολλανδία, την Αγγλία... Πέρυσι είχαμε έναν νέο συνθέτη, τον Σάκη Καλαβρυζιώτη, ο οποίος μας έφερε να δουλέψουμε ένα πολύ ενδιαφέρον καινούργιο έργο του, το οποίο παρουσιάστηκε σε πρώτη εκτέλεση στη συναυλία του Εργαστηρίου από τη σοπράνο Ιωάννα Παππά, επίσης μαθήτρια του Εργαστηρίου. Είναι τόσοι πολλοί εντός και εκτός Ελλάδας που δεν θα σταματήσω να σου λέω. Και σίγουρα θα ξεχάσω και κάποιους. Με αρκετούς μας συνδέει πλέον και φιλία. Έχει προσπεραστεί η σχέση δασκάλου-μαθητή. Είμαστε συνάδελφοι.
Ανέφερες πριν τη συναυλία του Εργαστηρίου. Είναι κάτι θεσμοθετημένο πια, μια στιγμή που επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο ή διαφέρει ανάλογα με τις συνθήκες;
Ναι, στο τέλος κάθε χρονιάς. Τέλος Μαΐου γίνεται η συναυλία στην οποία παρουσιάζεται επιλεγμένο ρεπερτόριο από όλες τις τάξεις. Είναι σημαντικό οι νέοι μουσικοί να έρχονται σε σταθερή επαφή με το κοινό και η ίδια η προετοιμασία της συναυλίας έχει και αυτή εκπαιδευτικό χαρακτήρα. Μπορείτε να δείτε πολλά βίντεο στο κανάλι μας στο YouTube από τις συναυλίες όλων των χρόνων.
Φέτος, καθώς γιορτάζετε αυτά τα δέκα χρόνια, διάβασα ότι ετοιμάζετε κάποιες ειδικές, επετειακές δράσεις. Θα ήθελες να μας περιγράψεις λίγο πιο αναλυτικά το τι ακριβώς σχεδιάζετε.
Στοχεύουμε να επαναφέρουμε την τάξη Colla Voce OPERA μέσα στη χρονιά. Εκκρεμούν κάποια διαδικαστικά για να ανακοινωθεί.
Γεννιέται το Colla Voce SOIRÉE! Συναντήσεις στις οποίες θα βλέπουμε ντοκιμαντέρ, ρεσιτάλ, όπερες, θα συζητούμε, θα παρουσιάζονται έργα, θα δίνονται ρεσιτάλ-διαλέξεις, θα γίνονται πρόβες για πτυχία/διπλώματα τραγουδιού, θα έχουμε καλεσμένους του χώρου για να μας μιλήσουν και να συζητήσουμε μαζί τους κ.ά. Μια ανοιχτή παρέα θα είμαστε, που θα μαζευόμαστε και, σε ατμόσφαιρα χαλαρή και φιλική, θα ανταλλάσσουμε ιδέες για ό,τι μας απασχολεί γύρω από τον κόσμο του λυρικού τραγουδιού και του vocal coaching.
Σχεδιάζουμε και ένα Colla Voce RETREAT εκτός Αττικής, για μουσική στη φύση. Είναι πολλές οι σκέψεις και τα πλάνα. Μείνετε συντονισμένοι!
Όλα αυτά ακούγονται πραγματικά συναρπαστικά. Θα ήθελα, όμως, να ρωτήσω κάτι πιο πρακτικό: η διδασκαλία σε όλες αυτές τις τάξεις μοιράζεται ανάμεσα σε εσάς τους τρεις που ανέφερες παραπάνω, ή υπάρχουν και άλλοι συνεργάτες;
Ναι. Η Αντιγόνη Γαϊτανά διδάσκει στο Audition Skills. Η Ιωάννα Βρακατσέλη στο Audition Skills και στο Extended Voce. Με την Ιωάννα διδάσκουμε μαζί το Extended Voce ως Duo Vocialo, όνομα με το οποίο δραστηριοποιούμαστε επαγγελματικά. Και τις υπόλοιπες τάξεις τις διδάσκω εγώ.
Σιγά-σιγά ανοιγόμαστε και θέλουμε να επεκταθούμε, αλλά χωρίς να χαθεί η ταυτότητα του Εργαστηρίου και ο στόχος του. Σκοπός μας παραμένει η συμπλήρωση αυτού του κενού στην εκπαίδευση.
38ο Φεστιβάλ Χόρτου, Μυρτώ Τζέλησι, Καλοκαίρι 2022.
Επειδή το ανέφερες και στην αρχή της κουβέντας μας, θα ήθελα να σταθούμε λίγο περισσότερο εδώ: ποιο θεωρείς, τελικά, πως είναι αυτό το κενό στην ελληνική μουσική εκπαίδευση που σε οδήγησε να δημιουργήσεις το Colla Voce;
Θα σας μιλήσω για τα τέσσερα πρώτα χρόνια ενός τραγουδιστή σε ένα πανεπιστήμιο στο εξωτερικό, συγκεκριμένα στις ΗΠΑ, που γνωρίζω πολύ καλά. Αυτά είναι τα χρόνια του bachelor. Δηλαδή, 18-22 χρονών.
Ολοκληρώνοντας τις σπουδές αυτές, έχει χτίσει σημαντικό ρεπερτόριο (όπερα, ορατόριο, art song), έχει κάνει υποκριτική, χορό, κινησιολογία, Lyric Diction και IPA σε τέσσερις γλώσσες, τεχνική Alexander, πρόζα, ανάλυση ποιημάτων και τραγουδιών, έχει δουλέψει με πιανίστες, δασκάλους τραγουδιού, σκηνοθέτες, χορογράφους, μαέστρους, έχει συμμετάσχει σε όπερες με πιάνο και με ορχήστρα, έχει πραγματοποιήσει ρεσιτάλ τραγουδιού για τα οποία έχει γράψει τα program notes ο ίδιος, έχει τραγουδήσει μπροστά σε ατζέντηδες, έχει προετοιμαστεί και έχει συμμετάσχει σε mock auditions, έχει τραγουδήσει έργα εν ζωή συνθετών, με τους οποίους του δίνεται η δυνατότητα να δουλέψει κιόλας, έχει συμμετάσχει στα πολυάριθμα opera companies που λειτουργούν σε διάφορες πόλεις, και ένα σωρό άλλα. Και αυτά στα τέσσερα πρώτα χρόνια. Αναλογιστείτε και τα χρόνια του master, και, για κάποιους που το προχωρούν, τα χρόνια του διδακτορικού. Και δεν έχω αναφερθεί στα «εξω-πανεπιστημιακά» ερεθίσματα. Δυστυχώς, ελάχιστα από αυτά προσφέρονται σε έναν φοιτητή τραγουδιού στην Ελλάδα. Για τους δε πιανίστες, σου ανέφερα και πριν. Δεν υπάρχουν καν οι βασικές σπουδές.
Βέβαια, μην γελιόμαστε. Δεν είναι όλα ρόδινα έξω. Δεν σημαίνει ότι θα κάνουν καριέρα όλα αυτά τα παιδιά επειδή παρακολουθούν τόσα μαθήματα ή επειδή θα πάρουν ένα master ή διδακτορικό. Ούτε όλοι οι καθηγητές είναι καλοί και σωστοί στη δουλειά τους. Πολλοί φοιτητές καταλήγουν να μην ακολουθήσουν καν τον δρόμο της μουσικής μετά το bachelor ή το master. Και αυτό είναι πολύ σημαντικό, διότι έχουν δει, έχουν καταλάβει, έχουν αποκτήσει την κριτική σκέψη ώστε να αποφασίσουν στα 22 ή στα 24 τους ότι «δεν είναι αυτός ο δρόμος για μένα» ή ότι «δεν είμαι εγώ για αυτόν τον δρόμο». Η εκπαίδευση δεν έχει αξία μόνο όταν οδηγεί σε καριέρα, αλλά και επειδή δίνει σε έναν νέο άνθρωπο τα εφόδια να επιλέξει τι θεωρεί σωστό για την πορεία του. Και το πιο πρακτικό του ζητήματος: όλα αυτά κοστίζουν. Και όπως γνωρίζουμε καλά, στις ΗΠΑ κοστίζουν πολύ!
Όμως, θεωρώ καθοριστικό και άκρως απαραίτητο να δίνονται στους νέους ερεθίσματα. Πρέπει να υπάρχουν γύρω τους οι προσλαμβάνουσες, οι ευκαιρίες, οι δυνατότητες, το κατάλληλα καταρτισμένο διδακτικό προσωπικό. Πρέπει από τα πρώτα τους αυτά φοιτητικά βήματα να μαθαίνουν τι σημαίνει να είναι κάποιος λυρικός τραγουδιστής, πώς γίνεται κάποιος λυρικός τραγουδιστής, τι απαιτήσεις έχει ο χώρος σήμερα κ.ο.κ. Τώρα, βέβαια, άνοιξα ένα διαφορετικό κεφάλαιο προς συζήτηση, αλλά δεν είναι της παρούσης.
Διάβασα στην ιστοσελίδα του Εργαστηρίου πως ενίοτε καλείτε επαγγελματίες του χώρου, από την Ελλάδα αλλά και το εξωτερικό, να έρθουν σε επαφή με τους συμμετέχοντες. Πώς ακριβώς λειτουργεί αυτό στην πράξη, και τι προσφέρει σε επίπεδο εμπειρίας στους νέους μουσικούς;
Έχω καλέσει στο παρελθόν τραγουδιστές, coaches, συνθέτες και καθηγητές. Καλλιτέχνες από τη Metropolitan Opera, επειδή είχα την τύχη να περάσω από εκεί χάρη στον Δημήτρη Καβράκο, από την ΕΛΣ, από διάφορα πανεπιστήμια των ΗΠΑ και της Ελλάδας. Θεωρώ πολύ σημαντικό να αλληλεπιδρούν οι νέοι μουσικοί με αυτούς τους ανθρώπους, κυρίως επειδή εντυπωσιάζονται από την ταπεινότητα και την απλότητά τους και, φυσικά, γιατί τους δίνεται η ευκαιρία να μάθουν από καλλιτέχνες με πραγματική γνώση και εμπειρία και να συνομιλήσουν μαζί τους. Μάλιστα, μία από τις φετινές δράσεις θα είναι και οι συναντήσεις-συζητήσεις με καλλιτέχνες από την Ελλάδα και το εξωτερικό.
Κλείνοντας, ας μιλήσουμε λίγο πιο πρακτικά για όσους μας διαβάζουν και ενδιαφέρονται: πότε ξεκινούν φέτος τα μαθήματα, και πώς μπορεί κανείς να μάθει περισσότερα ή να κάνει αίτηση συμμετοχής;
Το Σάββατο 12 Σεπτεμβρίου, στις 18:30, έχουμε το OPEN HOUSE του Εργαστηρίου στο Ωδείο ΑΛΦΑ στην Αθήνα. Εκεί θα γνωριστούμε, θα μιλήσουμε για τις φετινές τάξεις και τις επετειακές δράσεις και θα απαντήσουμε σε όποιες ερωτήσεις προκύψουν. Μπορεί να έρθει οποιοσδήποτε και να φέρει μαζί του οποιονδήποτε.
Οι προθεσμίες των αιτήσεων κυμαίνονται από τα τέλη Σεπτεμβρίου έως τις αρχές Οκτωβρίου, ανάλογα με την τάξη, και τον Οκτώβριο ξεκινάμε κανονικά. Οι αναλυτικές πληροφορίες για κάθε τάξη και οι αιτήσεις συμμετοχής βρίσκονται στην ιστοσελίδα μας, στη διεύθυνση www.collavoce.gr. Ακολουθήστε μας στο Instagram, εγγραφείτε στην ομάδα μας στο Facebook και στο κανάλι μας στο YouTube, για να ενημερώνεστε για τα τελευταία νέα του Εργαστηρίου.
Χρήστο, σε ευχαριστώ πολύ και από καρδιάς για αυτή τη συνομιλία και σου εύχομαι το Colla Voce να χαρεί ακόμα πολλά τέτοια επετειακά κεφάλαια!
Κι εγώ σε ευχαριστώ πολύ, Κώστα, για τη φιλοξενία και σε περιμένουμε το Σάββατο στο OPEN HOUSE, αν σε βγάλει ο δρόμος! Καλή νέα μουσική χρονιά!
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: https://www.collavoce.gr/
Κώστας Γρηγορέας
Κιθαριστής, Συνθέτης, Μουσικοπαιδαγωγός
grigoreas.gr
Σεπτέμβριος 2026
****************
Τεχνική επιμέλεια σελίδας Κώστας Γρηγορέας
(Το περιεχόμενο, οι απόψεις, η τεκμηρίωση, τα συμπεράσματα και η συνολική ευθύνη για το άρθρο ανήκουν αποκλειστικά στον συγγραφέα.
Η τελική γλωσσική επιμέλεια (proofreading) του κειμένου πραγματοποιήθηκε με τη συνδρομή εργαλείων AI)
| Το TaR, εκπληρώνοντας το όραμα του ιδρυτή του Νότη Μαυρουδή (1945-2023), συνεχίζει να λειτουργεί ως μία ελεύθερη και αυστηρά μη κερδοσκοπική μουσική διαδικτυακή κοινότητα, που βασίζεται αποκλειστικά στην εθελοντική εργασία και στην εγκυρότητα των συνεργατών του. Δεν απασχολεί επαγγελματίες δημοσιογράφους, διορθωτές κλπ, άρα δεν έχει την υποδομή και τους πόρους ώστε να ελέγχει την ακρίβεια των πληροφοριών και την πνευματική ιδιοκτησία του υλικού που παρατίθεται (κειμένου, εικόνων, βίντεο, ηχογραφήσεων κλπ). Βασίζεται αποκλειστικά στην καλή πίστη του αρθρογράφου, ο οποίος είναι ο υπεύθυνος για τις απόψεις του και για το υλικό που επιλέγει, από το προσωπικό του αρχείο. Οποιοσδήποτε θεωρεί ότι θίγεται από την χρήση πληροφοριών και υλικού παρακαλείται να το δηλώσει άμεσα ώστε να γίνει άμεση διόρθωση (tar.onlinemag@gmail.com). Το TaR έχει ως στόχο να στηρίξει την ποιοτική μουσική δημιουργία κι όχι να θίξει με οποιονδήποτε τρόπο τους δημιουργούς και το έργο τους. Επίσης, η πληροφόρηση που το TaR παρέχει σχετικά με συναυλίες, εκδόσεις, σεμινάρια, διαγωνισμούς, φεστιβάλ κλπ εξαρτάται αποκλειστικά από τις πληροφορίες που παρέχουν οι συμμετέχοντες καλλιτέχνες και το TaR τις δημοσιεύει πάντα "καλή τη πίστει". Το TaR δεν φέρει ευθύνη για πιθανές ανακρίβειες και βασίζεται στην βοήθεια των αναγνωστών ώστε να διορθώνονται τα όποια προβλήματα. Διαχειριστής: Κώστας Γρηγορέας Ιδρυτής: Νότης Μαυρουδής |
