Είναι η μουσική, επιστήμη;
Για όποιον έχει την παραμικρή ενασχόληση με τις τέχνες, ακόμα και ως ακροατής ή θεατής μόνο, η απάντηση είναι απλή. Και είναι "όχι".
Η τέχνη είναι τέχνη. Δεν είναι επιστήμη - ούτε το επικαλείται, ούτε και το χρειάζεται.
Η τέχνη έχει το δικό της κύρος, δεν έχει ανάγκη από "μετονομασίες" ή μεσολαβητές.
Λειτούργησε και μεγαλούργησε επί χιλιετίες, χωρίς να χρειαστεί τη βοήθεια των επιστημόνων - πόσο μάλλον το "καπέλωμά" τους.
Και τότε, πώς δίνουν τα Πανεπιστήμια πτυχία "Μουσικής Επιστήμης";
Η απάντηση είναι πως ο όρος "μουσική επιστήμη" είναι ένα εφεύρημα των ακαδημαϊκών.
Δεν υφίσταται τέτοια έννοια.
Την εφηύραν είτε επειδή δεν φτάνει το μυαλό τους να κατανοήσουν τη διαφορά, είτε επειδή προτάσσουν τα συμφέροντά τους που είναι να κυριαρχήσουν και σε αυτόν τον χώρο.
("είτε ... είτε", σημαίνει πως το ένα δεν αποκλείει το άλλο).
Στο μυαλό των πανεπιστημιακών δεν χωράει ότι μπορεί να υπάρχει ένας τομέας στον οποίο να μην έχουν την πρωτοκαθεδρία. Θεωρούν δεδομένο πως πάντα είναι η "κορυφή της πυραμίδας".
Και θα κάνουν ό,τι περνάει από το χέρι τους να το υπερασπιστούν.
Με την αρωγή της πολιτείας που διοικούν οι ίδιοι κι έτσι σκέφτεται με τον ίδιο τρόπο.
Δεν ανέχονται το γεγονός ότι, στο χώρο των τεχνών, οι επιστήμονες δεν είναι τα κύρια πρόσωπα. Η προσφορά τους είναι επικουρική.
Τόσο στο πεδίο της εφαρμοσμένης τέχνης, όσο και στην εκπαίδευση.
Οι καλλιτέχνες προηγούνται. Οι μελετητές, ερευνητές, αναλυτές, κριτικοί, έπονται.
Όχι απλώς έπονται, δεν υπάρχουν χωρίς τους καλλιτέχνες. Δεν έχουν αντικείμενο εργασίας.
Οι καλλιτέχνες, αντίθετα, μια χαρά τα καταφέρνουν χωρίς τους αναλυτές τους. Μη σας πω ότι τους είναι και βάρος δηλαδή, με την οίηση που τους διακρίνει να θεωρούν εαυτούς σημαντικούς.
Όχι μόνο οι τέχνες δεν είναι επιστήμες, αλλά έχουν και ριζικά διαφορετική αντίληψη του κόσμου.
Η τέχνη είναι ελεύθερη έκφραση, είναι μια διαρκής προσπάθεια στην ομορφιά.
Όχι ότι δεν έχει κανόνες, έχει και μάλιστα πολύ σκληρούς. Απαιτεί συστηματική άσκηση, αφοσίωση και τεράστιο κόπο.
Αλλά ο στόχος είναι πάντα να ξεπερνάει τον εαυτό της, να αλλάζει μορφές, να αλλάζει τον κόσμο και εμάς τους ίδιους.
Η επιστήμη, αντίθετα, βασίζεται στη σταθερότητα της αποδεικτικής διαδικασίας. Πείραμα, επανάληψη, ίδιο αποτέλεσμα (οι θετικές). Ανάλυση συμπεριφορών, μοντέλα προβλέψεων, οδηγός για το μέλλον (οι ανθρωπιστικές).
Βεβαίως και η επιστήμη προσπαθεί να ξεπεράσει τον εαυτό της και να ανακαλύψει καινούργιες πτυχές του κόσμου. Κάποτε μάλιστα προτάσσει την αισθητική πλευρά της, όπως η αρχιτεκτονική για παράδειγμα - και τότε με υπερηφάνεια οι επιστήμονες θεωρούν τους εαυτούς τους και καλλιτέχνες.
Αλλά στόχος των επιστημών παραμένει το να βρίσκουν καινούργιες σταθερές.
Οι τέχνες, αντίθετα, όσο πιο προβλέψιμες είναι, όσο πιο σταθερές οι παράμετροί τους, τόσο μειώνεται η αξία τους. Επιζητούν την αλλαγή, την πολυμορφία κι όλο δημιουργούν νέα ρεύματα, που άλλα σβήνουν γρήγορα κι άλλα ζουν για πολύ ή για πάντα.
Η τέχνη δεν θέλει να είναι επιστήμη. Είναι ανθρώπινη δράση υψηλή και αυτοτελής. Γιατί να θέλει να ετεροπροσδιοριστεί;
Η ακαδημαϊκή κοινότητα, από πανεπιστημιακές και κυβερνητικές θέσεις, βρίσκεται μπροστά σε μια μεγάλη πρόκληση: να παραδεχτεί πως δεν έχει ιδέα από τέχνες.
Πως η κατανόηση της τέχνης είναι πάνω από τις δυνάμεις της.
Όσες Σχολές και να ιδρύσει, όσους νόμους και να ψηφίσει, όσες θέσεις εργασίας καλλιτεχνών και αν καταλάβει, ο πυρήνας της τέχνης θα είναι πάντα κάπου αλλού. Και θα της ξεφεύγει με χάρη.
Διάβαζα πρόσφατα άρθρο του καθηγητή και τέως υπουργού παιδείας Κ. Γαβρόγλου, στο οποίο διερωτάτο (αναφερόμενος στην νέα Ανώτατη Σχολή των Παραστατικών Τεχνών) "πώς θα έχουμε καθηγητές πανεπιστημίου που δεν έχουν οι ίδιοι πάει στο πανεπιστήμιο".
Μα ...δεν θα είναι καθηγητές πανεπιστημίου, άνθρωπέ μου! Δάσκαλοι των τεχνών θα είναι. Σας είναι τόσο δύσκολο, τελικά...;
Η Σχολή Καλών Τεχνών, ανώτατη εδώ και δεκαετίες, μπορεί να ανήκε διοικητικά στο Πολυτεχνείο αλλά δεν ήταν ποτέ ένα τυπικό πανεπιστήμιο. Και όσοι δίδασκαν εκεί, ήταν πάνω απ' όλα καλλιτέχνες. Όχι "καθηγητές πανεπιστημίου".
Αυτός ο τίτλος που για σας είναι υπέρτατη καταξίωση, για μας είναι εντελώς αδιάφορος.
Εμείς θέλουμε και χαιρόμαστε οι μαθητές μας να μας προσφωνούν "δάσκαλε". Όχι "κύριε καθηγητά".
Σας είναι τόσο δύσκολο, τελικά...
Ό,τι και να σοφιστείτε, ο πυρήνας της γέννησης τεχνών και καλλιτεχνών θα είναι πάντα στις ειδικές σχολές - ή όπου αλλού δρουν και διδάσκουν οι καλλιτέχνες: στο δρόμο, στα εργαστήρια, στη συνεργασία, στον κοινό τους κόπο με τους μαθητές τους.
Δεν θα είναι ποτέ η από έδρας διάλεξη ή η ανάγνωση συγγραμμάτων.
(Σάμπως υπάρχουν στα πανεπιστήμιά σας πουθενά, δάσκαλοι μουσικής πράξης που δεν σπουδάσανε σε ωδείο αλλά σε πανεπιστήμιο; Ούτε και θα υπάρξουν).
Όσο κι αν ισχυρίζεστε λοιπόν ότι οι καλλιτεχνικές σπουδές είναι κατώτερες από τις ακαδημαϊκές, θα σας χλευάζει η πραγματικότητα.
Όσο κι αν πάτε να κολλήσετε το "επιστήμη" δίπλα στο "τέχνη" τάχα για να προσδώσετε κύρος, η τέχνη θα σας το ξεβράζει πίσω.
Είναι πολύ απλό: Ούτε εσείς έχετε περίσσευμα κύρους να μας δώσετε, ούτε εμείς έλλειμμα για να το δεχτούμε.
Νίκος Παναγιωτίδης
http://panagiotidistar.wordpress.com/
Απρίλιος 2026
Τεχνική επιμέλεια σελίδας Κώστας Γρηγορέας
(Το περιεχόμενο του κειμένου, το φωτογραφικό, βιντεογραφικό ή ηχητικό υλικό καθώς και η επιμέλεια του άρθρου είναι ευθύνη του συγγραφέα)
| Το TaR, εκπληρώνοντας το όραμα του ιδρυτή του Νότη Μαυρουδή (1945-2023), συνεχίζει να λειτουργεί ως μία ελεύθερη και αυστηρά μη κερδοσκοπική μουσική διαδικτυακή κοινότητα, που βασίζεται αποκλειστικά στην εθελοντική εργασία και στην εγκυρότητα των συνεργατών του. Δεν απασχολεί επαγγελματίες δημοσιογράφους, διορθωτές κλπ, άρα δεν έχει την υποδομή και τους πόρους ώστε να ελέγχει την ακρίβεια των πληροφοριών και την πνευματική ιδιοκτησία του υλικού που παρατίθεται (κειμένου, εικόνων, βίντεο, ηχογραφήσεων κλπ). Βασίζεται αποκλειστικά στην καλή πίστη του αρθρογράφου, ο οποίος είναι ο υπεύθυνος για τις απόψεις του και για το υλικό που επιλέγει, από το προσωπικό του αρχείο. Οποιοσδήποτε θεωρεί ότι θίγεται από την χρήση πληροφοριών και υλικού παρακαλείται να το δηλώσει άμεσα ώστε να γίνει άμεση διόρθωση (tar.onlinemag@gmail.com). Το TaR έχει ως στόχο να στηρίξει την ποιοτική μουσική δημιουργία κι όχι να θίξει με οποιονδήποτε τρόπο τους δημιουργούς και το έργο τους. Επίσης, η πληροφόρηση που το TaR παρέχει σχετικά με συναυλίες, εκδόσεις, σεμινάρια, διαγωνισμούς, φεστιβάλ κλπ εξαρτάται αποκλειστικά από τις πληροφορίες που παρέχουν οι συμμετέχοντες καλλιτέχνες και το TaR τις δημοσιεύει πάντα "καλή τη πίστει". Το TaR δεν φέρει ευθύνη για πιθανές ανακρίβειες και βασίζεται στην βοήθεια των αναγνωστών ώστε να διορθώνονται τα όποια προβλήματα. Διαχειριστής: Κώστας Γρηγορέας Ιδρυτής: Νότης Μαυρουδής |
