Συνέντευξη με τον κιθαριστή Δημήτρη Σουκαρά
για το κοντσέρτο «Κόρινθος» του Leo Brouwer
TaR: Τι σημαίνει για εσάς το να «βαφτίζεται» ένα καινούργιο κοντσέρτο με το όνομα μιας ιστορικής πόλης, γνωρίζοντας μάλιστα ότι αυτό το όνομα, αλλά και η δική σας πρεμιέρα, θα συνοδεύει το έργο σε κάθε του εκτέλεση, οπουδήποτε κι αν παιχτεί στον κόσμο;
Δημ. Σουκαράς: Η Κόρινθος είναι μια πόλη με βαθύ ιστορικό και πολιτιστικό αποτύπωμα, που έχει εμπνεύσει κατά καιρούς συνθέτες και δημιουργούς. Τώρα γράφτηκε άλλο ένα μεγάλο νέο έργο, με πρωταγωνιστή την κιθάρα. Ο Brouwer είναι ένας άνθρωπος που αγαπά πραγματικά την Ελλάδα. Η σχέση του με τη χώρα μας έχει οικοδομηθεί μέσα από πολυετείς φιλίες και συνεργασίες, κυρίως με τον Κώστα Κοτσιώλη, ο οποίος τον έφερε κοντά στο ελληνικό κοινό και τον φιλοξένησε επανειλημμένα στο Διεθνές Φεστιβάλ Κιθάρας Βόλου. Στην Ελλάδα δημιούργησε, εμπνεύστηκε και ανέπτυξε δεσμούς που διατηρεί μέχρι σήμερα. Όταν λοιπόν προέκυψε η συζήτησή μας για τη σύνθεση ενός νέου κοντσέρτου, επιθυμία μου ήταν το έργο να έχει μια σαφή αναφορά στην Ελλάδα. Μέσα από τις συζητήσεις μας γεννήθηκε και η ιδέα να αφιερωθεί στην Κόρινθο, κάτι που με συγκίνησε βαθιά.
Το να παρουσιάζει κανείς για πρώτη φορά ένα νέο μουσικό έργο είναι μια τεράστια ευθύνη, αλλά ταυτόχρονα και μια μεγάλη απελευθέρωση. Έχεις την ελευθερία, μέσα από τη συνεργασία με τον συνθέτη, τη φαντασία σου και τη βαθιά μελέτη της παρτιτούρας, να αναδείξεις όσα εσύ θεωρείς ουσιαστικά και να συμβάλεις στη διαμόρφωση της πρώτης του ταυτότητας.
Χαίρομαι ιδιαίτερα που η πρώτη του ερμηνεία έγινε μέσα από τη δική μου μουσική προσέγγιση. Πέρασα δύο μήνες δουλεύοντας με το έργο, πάλεψα με τον εαυτό μου, ονειρεύτηκα μαζί του και δημιουργήθηκε μια σχέση αγάπης με το υλικό του Brouwer. Το γεγονός ότι, εκτός από την πρεμιέρα, είχαμε τη δυνατότητα να το ηχογραφήσουμε κιόλας, με την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών, σε συνεργασία με τη βρετανική δισκογραφική εταιρεία Delphian Records, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, μου δίνει μεγάλη ικανοποίηση. Είναι ένα όνειρο που έγινε πραγματικότητα. Εύχομαι λοιπόν αυτό το κοντσέρτο να συνεχίσει να ακούγεται, να εμπνεύσει κι άλλους κιθαριστές και να αποκτήσει μια μακρά ζωή στο διεθνές ρεπερτόριο.
Photos by Fine Line Creative Media
Μελετώντας την παρτιτούρα του Brouwer, υπήρξαν προκλήσεις τεχνικές και ερμηνευτικές που σας ανάγκασαν να υπερβείτε την παραδοσιακή τεχνική της κλασικής κιθάρας, προκειμένου να τις αποδώσετε;
Ο Leo Brouwer είναι ένας συνθέτης που έχει διαμορφώσει μια απολύτως προσωπική μουσική γλώσσα και έναν μοναδικό τρόπο γραφής για την κιθάρα. Όσοι ασχολούμαστε με το έργο του γνωρίζουμε ότι προσεγγίζει το όργανο με έναν ιδιαίτερα ευρηματικό και πρωτότυπο τρόπο.
Έχει φτάσει σε ένα επίπεδο κατανόησης του οργάνου όπου ακόμη και οι πιο απαιτητικές ιδέες του αποδεικνύονται τελικά απολύτως λειτουργικές. Ιδιαίτερη εντύπωση μού έκανε επίσης ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιεί τις δυναμικές. Αν ακολουθηθούν με ακρίβεια, τόσο από τον σολίστα όσο και από την ορχήστρα, δημιουργείται μια εξαιρετικά πλούσια ηχητική παλέτα, που επιτρέπει στην κιθάρα όχι απλώς να ακούγεται, αλλά να συνομιλεί ισότιμα με τα χρώματα της ορχήστρας. Πρόκειται αναμφίβολα για ένα πολύ απαιτητικό έργο.
Πώς πιστεύετε ότι καταφέρνετε να κρατήσετε τη δική σας ερμηνευτική ταυτότητα όταν παίζετε για πρώτη φορά ένα έργο γραμμένο ειδικά για εσάς από έναν συνθέτη του βεληνεκούς του Leo Brouwer;
Νομίζω πως η λέξη-κλειδί είναι η φαντασία. Η φαντασία είναι το μέσο μέσα από το οποίο μπορείς να δώσεις ζωή σε μια μουσική φράση, να αφηγηθείς μια ιστορία και να δημιουργήσεις έναν προσωπικό διάλογο με την ορχήστρα.
Πιστεύω ότι ο Leo Brouwer, όπως κάθε μεγάλος συνθέτης, δεν εγκλωβίζει τον ερμηνευτή. Αντίθετα, του αφήνει χώρο να ανακαλύψει κάτι από τον εαυτό του μέσα στη μουσική. Αυτό ακριβώς προσπάθησα να κάνω κι εγώ.
Στην περίπτωσή μου υπήρχε και μια ακόμη ιδιαίτερη διάσταση. Είχαμε συζητήσει για το έργο, για τις μουσικές του αναφορές, για τις επιρροές του, αλλά και για τις «σκιές» παλαιότερων έργων του που συναντώνται μέσα σε αυτό. Επιπλέον, το γεγονός πως είχα την τύχη να τον γνωρίσω προσωπικά, να με ακούσει σε ρεσιτάλ μου και να μιλήσουμε εκτενώς για τη μουσική, για δημιουργούς όπως ο Στραβίνσκι και ο Μπάρτοκ, αλλά και για τη σημασία της σύγχρονης δημιουργίας στο σήμερα, με έκανε να αντιληφθώ την πίστη του στους νέους και με έκανε να σκεφτώ για πρώτη φορά πώς ένας άνθρωπος στην ηλικία του έχει την ικανότητα να κοιτάει με όρεξη το μέλλον. Αυτή η εμπιστοσύνη που μου έδειξε από την πρώτη μας επαφή μού έδωσε μεγάλη έμπνευση και κουράγιο.
Αν έπρεπε να διαλέξετε μία μόνο στιγμή από το κοντσέρτο που αποδίδει την «ψυχή» της Κορίνθου, όπως εσείς την έχετε βιώσει μεγαλώνοντας εκεί, ποια θα ήταν και γιατί;
Είναι πραγματικά δύσκολο να επιλέξω μόνο μία στιγμή, γιατί θεωρώ ότι ολόκληρο το έργο αποτυπώνει διαφορετικές όψεις της Κορίνθου και της ιστορίας της. Αν όμως έπρεπε να ξεχωρίσω ένα σημείο, θα επέλεγα την αρχή του δεύτερου μέρους, με τίτλο «Αρχαία Αγορά».
Στα πρώτα λεπτά του μέρους αυτού, ο Brouwer δημιουργεί μια μοναδική ηχητική ατμόσφαιρα. Μέσα από πιτσικάτο, αρμονικούς και ένα σταδιακά αναπτυσσόμενο τρέμολο, έχει κανείς την αίσθηση ότι ακούει τις πρώτες σταγόνες της βροχής. Είναι σαν να περπατάς νωρίς το πρωί στην Αρχαία Αγορά της Κορίνθου, όταν η υγρασία βρίσκεται ακόμη πάνω στις πέτρες και στα μνημεία και ο χώρος μοιάζει να αναπνέει πριν ξυπνήσει η ημέρα. Στη συνέχεια ακολουθεί το πιο λυρικό και μελωδικό θέμα ολόκληρου του κοντσέρτου. Ξεκινά με μια μικρή cadenza και συνεχίζει με την ορχήστρα να εμφανίζεται με ηρεμία, να συνοδεύει και να συνομιλεί με την κιθάρα. Έχει μια νανουριστική ποιότητα, γεμάτη ηρεμία, ζεστασιά και φως.
Ο Νίκος Χαλιάσας και η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών παίζουν προφανώς σημαντικό ρόλο σε μια τέτοια πρεμιέρα. Πόσο καθοριστική ήταν η συμβολή τους στο να αναδειχθούν οι αρετές του έργου και του ίδιου του συνθέτη;
Τους οφείλω ένα πολύ μεγάλο «ευχαριστώ». Πρώτα απ' όλα στον Νίκο Χαλιάσα, για την εμπιστοσύνη που έδειξε τόσο σε εμένα όσο και σε ολόκληρο αυτό το εγχείρημα. Εξίσου σημαντική ήταν η συμβολή κάθε μουσικού της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, της καλλιτεχνικής της διεύθυνσης και προσωπικά του Λουκά Καρυτινού, καθώς και όλων των ανθρώπων που εργάζονται καθημερινά για τον οργανισμό. Από την πρώτη στιγμή αγκάλιασαν το έργο και συνέβαλαν αποφασιστικά ώστε να πάρει ζωή.
Η μουσική του Leo Brouwer απαιτεί τόσο από τον σολίστ όσο και από τον μαέστρο και την ορχήστρα να κατανοήσουν το ύφος και τη γλώσσα του. Οι συνεχείς αλλαγές μέτρου, η πολυπλοκότητα των ρυθμικών σχημάτων και η σε σημεία πυκνή ορχηστρική γραφή απαιτούν απόλυτο έλεγχο. Ο Νίκος προσέγγισε το έργο με εξαιρετική προετοιμασία, μελέτη και σεβασμό στη σκέψη του συνθέτη, κάτι που ως σολίστ ένιωσα σε όλη τη διάρκεια της συνεργασίας μας. Υπήρχε μια κοινή προσήλωσή μας στη μουσική του Brouwer και στην προσπάθεια να αναδείξουμε το έργο όσο καλύτερα γίνεται.
Μετά από ένα τόσο σημαντικό ορόσημο — να πρωτοπαρουσιάζετε ένα κοντσέρτο που φέρει το όνομα της γενέτειράς σας — νιώθετε ότι έκλεισε ένας κύκλος, ή μήπως ανοίγεται τώρα ένα καινούργιο κεφάλαιο στην καλλιτεχνική σας πορεία;
Για εμένα αυτό το έργο αποτελεί αναμφίβολα έναν πολύ σημαντικό σταθμό στην πορεία μου μέχρι σήμερα. Θυμάμαι όταν πρωτοβρέθηκα στη Βασιλική Ακαδημία Μουσικής του Λονδίνου. Εκεί γνώρισα μουσικούς από όλο τον κόσμο: Ιταλούς, Ισπανούς, Πορτογάλους, Βραζιλιάνους και πολλούς ακόμη. Ο καθένας παρουσίαζε έργα που συνδέονταν με τη μουσική παράδοση της χώρας του και τότε γεννήθηκε μέσα μου η ανάγκη όχι μόνο να ερμηνεύω έργα Ελλήνων συνθετών, αλλά και να συμβάλλω ενεργά στη δημιουργία νέου ελληνικού ρεπερτορίου μέσα από συνεργασίες με συνθέτες. Όταν λοιπόν προέκυψε η συζήτηση με τον Leo Brouwer για τη σύνθεση ενός νέου κοντσέρτου, επιθυμία μου ήταν το έργο να έχει μια σαφή αναφορά στην Ελλάδα. Μέσα από τις συζητήσεις μας γεννήθηκε και η ιδέα να αφιερωθεί στην Κόρινθο, κάτι που με συγκίνησε βαθιά.
Είμαι ευγνώμων στον Δήμαρχο Κορινθίων, κύριο Νίκο Σταυρέλη, στην Αντιδήμαρχο Πολιτισμού κυρία Δήμητρα Τσουλουχά, στο Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου Κορινθίων και φυσικά στην Κρατική Ορχήστρα Αθηνών για την ανάθεση της δημιουργίας αυτού του έργου στον Brouwer. Μέσα από αυτή τη συνεργασία, δώσαμε στον Leo Brouwer μια νέα αφορμή να δημιουργήσει ένα έργο εμπνευσμένο από την Ελλάδα — το 13ο κοντσέρτο του και το τελευταίο μέχρι σήμερα.
Δεν αισθάνομαι ότι κλείνει ένας κύκλος. Αντίθετα, ανοίγει ένας καινούριος. Έρχονται πολύ όμορφα πράγματα, τα οποία θέλω να καταφέρω να απολαύσω και να δώσω τον καλύτερό μου εαυτό. Βρίσκομαι τα τελευταία τρία-τέσσερα χρόνια σε μια έντονη δημιουργική φάση. Πειραματίζομαι, ανακαλύπτω και συνειδητοποιώ τη μουσική μου ταυτότητα.
Όσο για το κοντσέρτο, εύχομαι να ταξιδέψει όσο το δυνατόν περισσότερο, να ενδιαφερθούν μεγάλες ορχήστρες και αίθουσες συναυλιών να το εντάξουν στον προγραμματισμό τους, να έχω την ευκαιρία να το παρουσιάσω πάρα πολλές φορές στη ζωή μου και μακάρι να ανακαλυφθεί και να παρουσιαστεί από κιθαριστές σε όλο τον κόσμο. Να αποτελέσει ακόμη έναν κρίκο που θα συνδέει τη σύγχρονη μουσική δημιουργία με την Ελλάδα και την Κόρινθο.
Ποιος είναι ένας προσωπικός στόχος που έχετε για τα επόμενα χρόνια; Πώς βλέπετε τη δική σας πορεία με την κιθάρα να εξελίσσεται από εδώ και πέρα;
Νιώθω πραγματικά ευλογημένος που, στη σημερινή εποχή και μέσα στις δύσκολες συνθήκες που βιώνει ο κόσμος γύρω μας, έχω τη δυνατότητα να ζω από τη μουσική και να έχω τη δυνατότητα επιλογής στο να καταπιάνομαι με όλα όσα πραγματικά θέλω. Δεν παίρνω τίποτα από όλα αυτά ως κάτι δεδομένο. Το γεγονός ότι μπορώ να ονειρεύομαι, να δημιουργώ, να μελετάω, να ταξιδεύω, να γνωρίζω ανθρώπους και να επικοινωνώ με διαφορετικούς πολιτισμούς μέσα από τη μουσική, με όχημα την κιθάρα μου, είναι για μένα ένα ανεκτίμητο δώρο.
Όραμά μου είναι να επαναπροσδιορίσω τη σχέση του κοινού με την κιθάρα, να παρουσιάσω πολλά νέα έργα και να συμβάλω στο να ανακαλύψει το κοινό πιο ουσιαστικά τη σχέση της κιθάρας με τη μουσική της Ελλάδας, της Ανατολικής Μεσογείου και των Βαλκανίων. Όπως σήμερα η κιθάρα συνδέεται σχεδόν αυτονόητα με την Ισπανία ή τη Λατινική Αμερική, πιστεύω ότι και η δική μας μουσική παράδοση έχει μια ξεχωριστή θέση να διεκδικήσει στο διεθνές κιθαριστικό ρεπερτόριο.
Κώστας Γρηγορέας
Κιθαριστής, Συνθέτης
grigoreas.gr
Ιούλιος 2026
*******************
Τεχνική επιμέλεια σελίδας Κώστας Γρηγορέας
(Το περιεχόμενο του κειμένου, το φωτογραφικό, βιντεογραφικό ή ηχητικό υλικό καθώς και η επιμέλεια του άρθρου είναι ευθύνη του συγγραφέα)
| Το TaR, εκπληρώνοντας το όραμα του ιδρυτή του Νότη Μαυρουδή (1945-2023), συνεχίζει να λειτουργεί ως μία ελεύθερη και αυστηρά μη κερδοσκοπική μουσική διαδικτυακή κοινότητα, που βασίζεται αποκλειστικά στην εθελοντική εργασία και στην εγκυρότητα των συνεργατών του. Δεν απασχολεί επαγγελματίες δημοσιογράφους, διορθωτές κλπ, άρα δεν έχει την υποδομή και τους πόρους ώστε να ελέγχει την ακρίβεια των πληροφοριών και την πνευματική ιδιοκτησία του υλικού που παρατίθεται (κειμένου, εικόνων, βίντεο, ηχογραφήσεων κλπ). Βασίζεται αποκλειστικά στην καλή πίστη του αρθρογράφου, ο οποίος είναι ο υπεύθυνος για τις απόψεις του και για το υλικό που επιλέγει, από το προσωπικό του αρχείο. Οποιοσδήποτε θεωρεί ότι θίγεται από την χρήση πληροφοριών και υλικού παρακαλείται να το δηλώσει άμεσα ώστε να γίνει άμεση διόρθωση (tar.onlinemag@gmail.com). Το TaR έχει ως στόχο να στηρίξει την ποιοτική μουσική δημιουργία κι όχι να θίξει με οποιονδήποτε τρόπο τους δημιουργούς και το έργο τους. Επίσης, η πληροφόρηση που το TaR παρέχει σχετικά με συναυλίες, εκδόσεις, σεμινάρια, διαγωνισμούς, φεστιβάλ κλπ εξαρτάται αποκλειστικά από τις πληροφορίες που παρέχουν οι συμμετέχοντες καλλιτέχνες και το TaR τις δημοσιεύει πάντα "καλή τη πίστει". Το TaR δεν φέρει ευθύνη για πιθανές ανακρίβειες και βασίζεται στην βοήθεια των αναγνωστών ώστε να διορθώνονται τα όποια προβλήματα. Διαχειριστής: Κώστας Γρηγορέας Ιδρυτής: Νότης Μαυρουδής |
